Pozarządowa Agencja Ewaluacji i Rozwoju
Serwis
Kluczowe zagadnienia
Co dla nas oznacza słowo ewaluacja?
- z jęz. angielskiego "to take the value out of" oznacza uświadomienie sobie wartości działań w procesie dostarczania rzetelnych informacji i opinii na temat tego, czy i dlaczego w wyniku realizacji programu są osiągane zamierzone i niezamierzone rezultaty,
- świadomość, że jedyną stałą rzeczą we wszechświecie jest zmiana.
Ewaluacja uczy:
- jak rejestrować "ruch",
- jak analizować i rozumieć złożoność zjawisk,
- dostarcza informacji niezbędnych decydentom do podejmowania trafnych decyzji.
Kluczowe cechy ewaluacji:
- nastawienie na edukację,
- użyteczność - celem ewaluacji powinno być dostarczenie zamawiającemu praktycznych informacji na temat ocenianego programu,
- rzetelność i poprawność badawcza - każda ewaluacja powinna być realizowana w sposób gwarantujący przestrzeganie standardów etycznych i badawczych, uwzględniając dobro osób zaangażowanych w ewaluację, a także tych, których dotyczą jej wyniki,
- osąd - ewaluacja nie jest oceną, ale ma w sobie element osądu rzeczywistości. Rekomendacje i wnioski, które nie są oparte na osobistych standardach czy wartościach, lecz są formułowane w oparciu o standardy, kryteria danej organizacji i środowiska, w którym funkcjonuje.
Ewaluacja ma wymiar edukacyjny, gdy organizacja jest:
- świadoma zachodzącego procesu,
- bierze w nim aktywny udział.
Edukacyjny wymiar ewaluacji
- Ewaluacja w organizacji powinna być dokonywana świadomie i regularnie, gdyż bez niej nie jest możliwy żaden rozwój.
- Ewaluacja zaczyna się w procesie planowania - planowanie ukierunkowuje ewaluację, ewaluacja ukierunkowuje planowanie przyszłych działań.
- Ewaluacja dotyczy celów i rezultatów naszego działania - wyznaczenie konkretnych mierników naszego sukcesu jest warunkiem wstępnym skutecznej ewaluacji.
- Równie ważna jak ewaluacja ilościowych wyników działania, jest ewaluacja procesu rozwoju oraz jakościowej zmiany na zewnątrz i wewnątrz samej organizacji - aby uchwycić zarówno zmiany ilościowe jak i jakościowe należy korzystać z różnych metod badawczych.
- Proces ewaluacji, który nie uwzględnia aspiracji, samopoczucia i rozwoju ludzi w organizacji jest z gruntu fałszywy.
- Ludzie w organizacji muszą czuć się współodpowiedzialni za wnioski sformułowane podczas ewaluacji - jest to kluczowy warunek zaangażowania, uczenia się i motywacji do wprowadzania zmi
- Proces ewaluacji powinien być procesem dialogu pomiędzy członkami zespołu, wolontariuszami, zarządem, członkami stowarzyszenia lub fundatorami, lokalnymi partnerami, odbiorcami usług organizacji; zewnętrzny ewaluator powinien przyjąć nową rolę - facilitatora procesu ewaluacji. Ewaluator powinien być osobą, która "asystowałaby organizacji i pomagała jej w uzyskaniu takiego stopnia samoświadomości co do struktury organizacyjnej, celów, strategii, działań, konsekwencji możliwych rozwiązań, by umożliwić jej dokonywanie wyboru" (Allan Kapllan). Myślenie holistyczne - organizacja jako system "Odpowiednie informacje" do podejmowania właściwych decyzji to również informacje finansowe. Sprawdzanie swojej efektywności finansowej stanowi nieodłączny element ewaluacji.
- Ewaluacja nie jest badaniem porównawczym. Nie buduje hierarchii dobrych i złych organizacji. Buduje własną drogę rozwoju każdej organizacji. Jej indywidualizm polega także na tym, że rekomendacje i wnioski powstają w oparciu o przyjęte w danej organizacji i jej środowisku standardy i kryteria.
Zagadnienia specyficzne dla ewaluacji
- Odpowiedniość (adekwatność): do jakiego stopnia cele programu są odpowiednie do zmieniających się potrzeb i priorytetów na poziomie krajowym i ewolucyjnym?
- Efektywność: w jaki sposób zasoby (wkład) zostały przetworzone na wyniki i rezultaty? Skuteczność: do jakiego stopnia program przyczynił się do osiągnięcia jego szczegółowych i ogólnych celów?
- Użyteczność: czy program przyczynił się do zaspokojenia potrzeb grup docelowych lub społecznych?
- Trwałość: jakie są szanse, że zmiany (lub wytworzone dobra) będą trwały po zakończeniu programu?
Ewaluacja (typologia unijna)
- ewaluacja ex-ante, odnosi się do następujących elementów: powiązania i spójności pomiędzy celami ogólnymi, szczegółowymi i działaniami, które powinny być zawarte w uzupełniającym dokumencie programowym, odpowiedniości wskaźników wyników, rezultatów i wpływu na każdym poziomie pomocy, wiarygodność poziomu kwantyfikacji celów,
- ewaluacja śródterminowa /w połowie okresu; mid - term evaluation/ - bada stopień osiągniętej skuteczności na podstawie wskaźników zebranych w toku monitorowania oraz ocenia jakość i odpowiedniość tych wskaźników,
- ewaluacja ex post - umożliwia na podstawie końcowych danych uzyskanych poprzez monitorowanie, na porównanie celów oczekiwanych z celami rzeczywiście osiągniętymi (włącznie z wpływem).
